🏛️ «Μάθετε Αρχαία Ελληνικά»: Όταν η Ευρώπη μας θυμίζει ποιοι είμαστε
Ένα άρθρο γνώμης για την αξία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, με αφορμή την παρέμβαση του Γερμανού Πρέσβη Andreas Kindl
Σε μια εποχή όπου η εκπαιδευτική πολιτική μοιάζει να λειτουργεί με όρους αγοράς, αποδοτικότητας και «χρησιμότητας», η αρχαία ελληνική γλώσσα συχνά αντιμετωπίζεται ως ένα περιττό βάρος. Πολλοί αναρωτιούνται: «Τι νόημα έχει να διδάσκονται οι νέοι μια νεκρή γλώσσα;». Κι όμως, η απάντηση έρχεται από εκεί που δεν την περιμένει κανείς από έναν Γερμανό διπλωμάτη.
Ο Andreas Kindl, Πρέσβης της Γερμανίας στην Ελλάδα από τον Σεπτέμβριο του 2023, με σπουδές στα αρχαία ελληνικά, τη φιλοσοφία και την ισλαμική επιστήμη, δεν περιορίζεται σε τυπικές διπλωματικές δηλώσεις. Με λόγο βαθύ και ουσιαστικό, υπερασπίζεται την αξία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας όχι ως πολιτισμικό απολίθωμα, αλλά ως ζωντανό εργαλείο σκέψης, ταυτότητας και ευρωπαϊκής συνείδησης.
Η γλώσσα ως πύλη πολιτισμού
Ο Πρέσβης τονίζει ότι η μελέτη των αρχαίων ελληνικών απαιτεί πνευματική πειθαρχία, εμβάθυνση και υπομονή. Δεν είναι απλώς γραμματική και συντακτικό — είναι ετυμολογία, μέτρο, ύφος, ιστορικό πλαίσιο. Είναι η προσπάθεια να κατανοήσεις έναν κόσμο που μιλούσε για «λόγο», «αρετή», «πόλις», «ελευθερία» και «τύχη» με τρόπους που ακόμα μας επηρεάζουν.
Η γλώσσα δεν είναι ουδέτερη. Κουβαλάει αξίες, νοοτροπίες, κοσμοθεωρίες. Και η αρχαία ελληνική είναι ίσως η πιο πλούσια γλώσσα στην έκφραση αφηρημένων εννοιών, στην ανάλυση του ανθρώπινου ψυχισμού και στην περιγραφή της πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης.
Η καλλιέργεια της σκέψης
Ο Kindl δεν μιλά μόνο για φιλολογική αξία. Μιλά για νοοτροπία. Η μελέτη των αρχαίων ελληνικών, λέει, καλλιεργεί:
- Την επιθυμία για πραγματικό διάλογο.
- Την πίστη στην ισχύ του καλύτερου επιχειρήματος.
- Την στρατηγική υπομονή και τη γαλήνη απέναντι στην ταχύτητα της πληροφορίας.
- Την εσωτερική υπερηφάνεια για τα πολιτισμικά επιτεύγματα της Ελλάδας.
Αυτά δεν είναι απλώς ακαδημαϊκές δεξιότητες. Είναι πολιτικές και κοινωνικές αρετές. Είναι τα θεμέλια της δημοκρατίας, της φιλοσοφίας, της επιστήμης και της τέχνης.
Η σιωπή των Ελλήνων
Το πιο συγκλονιστικό όμως δεν είναι όσα λέει ο Πρέσβης. Είναι το γεγονός ότι τα λέει ένας ξένος, ενώ πολλοί Έλληνες πολιτικοί, ακαδημαϊκοί και διανοούμενοι σιωπούν. Φοβούνται μήπως χαρακτηριστούν «συντηρητικοί», «εθνικιστές» ή «αναχρονιστικοί». Φοβούνται να υπερασπιστούν την ίδια τους την πολιτισμική κληρονομιά.
Κι έτσι, η αρχαία ελληνική γλώσσα υποβαθμίζεται, το μονοτονικό θεωρείται «πρόοδος», και η σύνδεση με το παρελθόν παρουσιάζεται ως εμπόδιο στην εξέλιξη. Όπως λέει το άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Pentapostagma, αυτή η στάση είναι «εθνικό έγκλημα».
Η Ευρώπη μας κοιτάζει
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Kindl αναφέρεται στην αρχαία Ελλάδα ως πηγή καινοτομίας και συνεργασίας. Από τον Θεόδωρο τον Σάμιο που δανείστηκε τεχνικές από την Αίγυπτο, μέχρι τους Άραβες επιστήμονες που μετέφρασαν ελληνικά έργα στη Βαγδάτη, η αρχαιότητα ήταν διεθνής, ανοιχτή, δημιουργική.
Η Ευρώπη δεν είναι απλώς γεωγραφία. Είναι πολιτισμική συνέχεια. Και η αρχαία ελληνική είναι το νήμα που τη συνδέει. Όποιος κόψει αυτό το νήμα, χάνει την ταυτότητά του.
Το κάλεσμα
«Μάθετε αρχαία ελληνικά», λέει ο Πρέσβης. Όχι για να διαβάσετε τον Όμηρο από το πρωτότυπο, αν και αυτό είναι σπουδαίο. Αλλά για να κατανοήσετε τον εαυτό σας. Την ιστορία σας. Την Ευρώπη. Τον κόσμο.
Η αρχαία ελληνική δεν είναι νεκρή. Είναι ζωντανή μέσα μας, αν της δώσουμε χώρο. Είναι πράξη αντίστασης απέναντι στην ισοπέδωση. Είναι πράξη αυτογνωσίας.
Αν δεν την υπερασπιστούμε εμείς, θα συνεχίσουν να το κάνουν οι άλλοι. Και θα μας θυμίζουν με ευγένεια αλλά και πικρία, ποιοι είμαστε.
Η συζήτηση για την επίκαιρη σημασία της μελέτης της αρχαίας ελληνικής γλώσσας επανέρχεται διαρκώς στην εκπαιδευτική πολιτική, ειδικότερα σε ό,τι αφορά το κόστος και την ωφέλεια της διδασκαλίας της σε πανεπιστήμια που λειτουργούν με οικονομοτεχνικά κριτήρια. Το ερώτημα που τίθεται είναι «σε τι ωφελεί η εκμάθηση μιας "νεκρής" γλώσσας τον 21ο αιώνα;». Παραδοσιακά, οι υπέρμαχοί της υποστηρίζουν ότι η μελέτη των αρχαίων ελληνικών είναι απαραίτητη για την ανάγνωση των κειμένων του Ομήρου και του Πλάτωνα από το πρωτότυπο, ή επειδή οι γνώσεις της αρχαίας ελληνικής γραμματικής βοηθούν στην εκμάθηση άλλων γλωσσών. Ωστόσο, τίθενται ερωτήματα για το πόσοι Έλληνες όντως διαβάζουν Όμηρο, Θουκυδίδη και Αριστοτέλη από το πρωτότυπο.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Γερμανός Πρέσβης στην Αθήνα, Andreas Kittel, ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα τον Σεπτέμβριο του 2023 και έχει σπουδάσει αρχαία ελληνικά, γερμανική φιλολογία, ισλαμικές επιστήμες και φιλοσοφία σε πανεπιστήμια όπως της Χαϊδελβέργης, της Βόννης, της Οξφόρδης και της Αλεξάνδρειας, έρχεται να τονίσει τη σημασία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας με τρόπο που προκαλεί έκπληξη και θαυμασμό σε όσους διαβάζουν τις απόψεις του Γερμανού πρέσβη. Αυτό θα έπρεπε να αποτελεί παράδειγμα στους απρόθυμους Έλληνες πολιτικούς ή διανοουμένους να μιλήσουν με ανάλογο τρόπο, φοβούμενοι πιθανώς το κατεστημένο που επιδιώκει την αποκοπή μας από το παρελθόν.
Ο Πρέσβης Kittel αναλύει τα πλεονεκτήματα της εκμάθησης των αρχαίων ελληνικών, πέρα από τα συνήθη επιχειρήματα:
- Βάθος και Προσπάθεια: Τα αρχαία ελληνικά είναι μια δύσκολη γλώσσα με ιδιαίτερα πλούσιο λεξιλόγιο και τεράστια ποικιλομορφία. Η κατανόηση των αρχαίων κειμένων απαιτεί μεγάλη προσπάθεια και χρόνο στην ετυμολογία, το μέτρο, τη γραμματική, το γλωσσικό ύφος και το συντακτικό.
- Ολιστική Κατανόηση Πολιτισμού: Η μελέτη δεν περιορίζεται μόνο στη γλώσσα, αλλά απαιτεί εμβάθυνση στην καθημερινότητα της αρχαίας Ελλάδας, την ιστορία και τον πολιτισμό της. Αυτή η διαδικασία οδηγεί τους σπουδαστές να εντυπώνονται τους συσχετισμούς και τις λεπτομέρειες της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού, αποκτώντας μια άλλη γνώση των θεμελίων της ευρωπαϊκής ιστορίας και του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
- Πρακτικά Πλεονεκτήματα στην Ελλάδα: Για τον ίδιο προσωπικά, αυτή η γνώση έχει πολύ πρακτικά πλεονεκτήματα στην Ελλάδα. Τον βοηθά να έχει εμπεδώσει το ιστορικό υπόβαθρο του ελληνικού τοπίου και να μην κάνει λάθη στην ορθογραφία της νεοελληνικής γλώσσας.
- Καλλιέργεια Νοοτροπίας: Πέρα από τη γνώση, η μελέτη των αρχαίων ελληνικών συμβάλλει στην καλλιέργεια συγκεκριμένων χαρακτηριστικών:
- Η επιθυμία για πραγματικό διάλογο και η ακλόνητη πίστη στη νίκη του καλύτερου επιχειρήματος.
- Η αυτοπεποίθηση για τον προσδιορισμό της ευρωπαϊκής μας ταυτότητας.
- Η αποστροφή στην ιδέα πως πρέπει να αντιδρούμε άμεσα σε κάθε νέα είδηση.
- Η πεποίθηση ότι η γαλήνη, η καλά μελετημένη ενέργεια και η στρατηγική υπομονή οδηγούν πιο εύκολα στον στόχο.
- Το αίσθημα της εσωτερικής υπερηφάνειας και ικανοποίησης για τα μεγάλα πολιτιστικά επιτεύγματα της Ελλάδας για την Ευρώπη.
- Κατανόηση Κοινωνικού Πλαισίου και Θεσμών: Η γνώση της αρχαιότητας βοηθά στην καλύτερη κατανόηση του κοινωνικού πλαισίου και των λειτουργιών, για παράδειγμα, του θεάτρου, του πανεπιστημίου και των δημοκρατικών θεσμών. Επίσης, συμβάλλει στην αντίληψη των διαχρονικών γραμμών που υπάρχουν στην Ευρώπη.
- Μαθήματα για Καινοτομία και Συνεργασία: Ακόμη και για ζητήματα καινοτομίας και συνεργασίας με γείτονες, μαθαίνουμε από την αρχαία Ελλάδα. Αναφέρεται το παράδειγμα του Θεόδωρου του Σάμιου που κατασκεύασε το Ηραίο της Σάμου αντλώντας τεχνικές γνώσεις από την Αίγυπτο, καθώς και των Αράβων ερευνητών που μετέφρασαν το σύνολο της ελληνικής επιστημονικής βιβλιογραφίας στα αραβικά τον 9ο αιώνα στη Βαγδάτη.
Είναι να μην απορείς για το γεγονός ότι ένας Γερμανός Πρέσβης είναι σε θέση να κάνει μια τέτοια αναφορά στην αξία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, ενώ Έλληνες πολιτικοί ή υπουργοί Παιδείας των τελευταίων δεκαετιών, ακόμη κι αν είχαν το γνωστικό υπόβαθρο, δεν θα το έκαναν, όντας "δειλοί" και "υποταγμένοι σε ένα σύστημα που θέλει και επιδιώκει τον αφελληνισμό της κοινωνίας και εξαφάνιση του ελληνικού έθνους". Αν προστεθεί και το "μονοτονικό" , είναι ένα "εθνικό έγκλημα"...
Συνοψίζοντας, ο Γερμανός Πρέσβης Andreas Kittel καλεί τους Έλληνες να «Μάθετε αρχαία ελληνικά», υπογραμμίζοντας ότι η γνώση αυτή προσφέρει πολύ περισσότερα από απλή ακαδημαϊκή γνώση, παρέχοντας πρακτικά πλεονεκτήματα, καλλιεργώντας κρίσιμες δεξιότητες και ενισχύοντας την ευρωπαϊκή και ελληνική ταυτότητα.
Μερικές σκέψεις-αποφθέγματα με αφορμή αυτό το γεγονός
«Από τις ρίζες του λόγου, ανθίζει η σκέψη του μέλλοντος.»
«Η γλώσσα που γέννησε τον διάλογο, δεν πεθαίνει, μεταμορφώνει.»
«Όποιος μιλά τη γλώσσα των προγόνων, χτίζει τον κόσμο των απογόνων.»
«Η αρχαία λέξη δεν είναι σκόνη. Είναι σπίθα.»
«Μάθε να σκέφτεσαι όπως μιλούσαν οι θεμελιωτές της Ευρώπης.»
«Η αρχαία ελληνική δεν είναι παρελθόν. Είναι προοπτική.»
0 Σχόλια